<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW09n0073d">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 73d 金剛經注頌釋</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 73d 金剛經注頌釋</title>
			<author>達照整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">9</idno>.<idno type="no">73d</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經注頌釋</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2010-03-08T13:48:25">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0073a" n="0073a"/>
<lb ed="ZW" n="0073a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文四</cb:mulu><head>〔錄文四〕</head>
<lb ed="ZW" n="0073a02"/>
<lb ed="ZW" n="0073a03"/><p xml:id="pZW09p0073a0301">（前殘）</p>
<lb ed="ZW" n="0073a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0073a0401">應生無所住心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0073a0407" cb:place="inline">譬如□路，其程<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073001" n="0073001"/>一百餘里，
<lb ed="ZW" n="0073a05"/>一日可達，在路□□空舍而行懈怠，欲生其中，此屬
<lb ed="ZW" n="0073a06"/>皆是怖畏之房中有惡鬼及有毒蛇，行人若住，必有
<lb ed="ZW" n="0073a07"/>傷咅，於此不得生有住之心，行人住法，亦復如
<lb ed="ZW" n="0073a08"/>是，若住一法，卽被法縛，不免生死。是故菩薩於
<lb ed="ZW" n="0073a09"/>諸法中應生無所住心。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0073a1001">若心有住，則爲非住。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0073a1009" cb:place="inline">釋曰：眞如之心，本自
<lb ed="ZW" n="0073a11"/>無住，若不住諸法，則與道相應，若住一法，卽連
<lb ed="ZW" n="0073a12"/>正敎旣末，正敎肯不是非，故云則爲非住。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0073a1301">爲利一切衆生，應如是布施。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0073a1312" cb:place="inline">精進之人，不見
<lb ed="ZW" n="0073a14"/>身心相，於一切毒蛇道路，乃至見一切虎狼、夜
<lb ed="ZW" n="0073a15"/>叉、羅刹，不生一念怖畏之心，此是布施之義。口
<lb ed="ZW" n="0073a16"/>說空，心有怕懼，卽不名布施。心口相應，行解不
<lb ed="ZW" n="0073a17"/>二，卽是利益。所言利益衆生，應祗是利益自心中
<lb ed="ZW" n="0073a18"/>衆生，若能依前行解，卽道心壯大。旣得如是之
<lb ed="ZW" n="0073a19"/>用，雖具見聞覺知，不染萬境，旣得不染，卽一切
<lb ed="ZW" n="0073a20"/>解脫，更有何不知□耶？</p>
<lb ed="ZW" n="0073a21"/><p xml:id="pZW09p0073a2101">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0073a22"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0073a2201"><l>菩薩懷深智，</l><l>何曾不帶悲。</l>
<lb ed="ZW" n="0073a23"/><l>投身憂餓虎，</l><l>割肉恐鷹饑。</l>
<lb ed="ZW" n="0073a24"/><l>精勤三大劫，</l><l>曾無一念疲。</l>
<lb ed="ZW" n="0073a25"/><l>如能同此行，</l><l>皆得作大師。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a26"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0074a" n="0074a"/>
<lb ed="ZW" n="0074a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0101">眞語者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0104" cb:place="inline">說一切性本無所說，卽是眞語。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0201">實語者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0204" cb:place="inline">說一切法無所有，卽是實語。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0301">如語者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0304" cb:place="inline">說一切諸法，本來不動，有何不如？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0401">不誑語者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0405" cb:place="inline">一切衆生聞如是說，皆得解脫，云
<lb ed="ZW" n="0074a05"/>何得誑？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0601">不異語者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0605" cb:place="inline">有是說有，無是說無，眞是說眞，
<lb ed="ZW" n="0074a07"/>假是說假，何得有異？又不異語者，一切萬法本性
<lb ed="ZW" n="0074a08"/>自空，將何爲異？下文云是法平等，何得有異？</p>
<lb ed="ZW" n="0074a09"/><p xml:id="pZW09p0074a0901">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0074a10"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0074a1001"><l>衆生與蘊界，</l><l>名別體非殊。</l>
<lb ed="ZW" n="0074a11"/><l>了心如似幻，</l><l>迷情見有餘。</l>
<lb ed="ZW" n="0074a12"/><l>眞言言不妄，</l><l>實語語非虛。</l>
<lb ed="ZW" n="0074a13"/><l>始終無變異，</l><l>佛性本來如。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a14"/>
<lb ed="ZW" n="0074a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a1501">此法無實無虛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a1507" cb:place="inline">虛是一邊，實是一邊，二邊俱
<lb ed="ZW" n="0074a16"/>遣，故言無實無虛。此法眞空之理，二乘之人滅色
<lb ed="ZW" n="0074a17"/>歸空，猶是生滅，亦名外道空。空色俱遣，不立有
<lb ed="ZW" n="0074a18"/>無，語嘿雙亡，是非蕩盡，非心所測，非口所宣，
<lb ed="ZW" n="0074a19"/>有不能有，無不能無，故言無實無虛。</p>
<lb ed="ZW" n="0074a20"/><p xml:id="pZW09p0074a2001">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0074a21"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0074a2101"><l>證空便爲實，</l><l>執我乃名虛。</l>
<lb ed="ZW" n="0074a22"/><l>非空亦非我，</l><l>誰有復誰無？</l>
<lb ed="ZW" n="0074a23"/><l>對病應施藥，</l><l>無病藥還祛。</l>
<lb ed="ZW" n="0074a24"/><l>常觀二空理，</l><l>穎脫入無餘。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a25"/>
<lb ed="ZW" n="0074a26"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a2601">若菩薩心住於法而行布施，如人入暗，則無所
<lb ed="ZW" n="0074a27"/>見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a2702" cb:place="inline">此是背明向暗，衆生之心本自無住，無住之
<lb ed="ZW" n="0074a28"/>心，卽是菩提。二乘之人，背菩提路，行凡夫道，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0075a" n="0075a"/>
<lb ed="ZW" n="0075a01"/>如人背明向暗，猶如迷人，如此之人，蓋不可言。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a0201">若菩薩，心不住法，而行布施，如人有目，日
<lb ed="ZW" n="0075a03"/>光明照，見種種色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a0308" cb:place="inline">釋曰：二乘不見色住色，譬如
<lb ed="ZW" n="0075a04"/>不見坑落坑，菩薩見色不住色，如人見坑不入坑。
<lb ed="ZW" n="0075a05"/>一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075001" n="0075001"/>切諸法但有假名，二乘之人爲無惠目，不辯虛
<lb ed="ZW" n="0075a06"/>假。菩薩有目，能辯眞假，見種種色，悉皆無相。
<lb ed="ZW" n="0075a07"/>達摩大師云：「不見色是見色」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a0801">受持讀誦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a0805" cb:place="inline">常見自性名爲受持，口常記之名爲
<lb ed="ZW" n="0075a09"/>讀誦。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a1001">初日分乃至中日分，以恒河沙等身布施。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a1017" cb:place="inline">若約
<lb ed="ZW" n="0075a11"/>事相解者，祗是一日之中三時捨身命<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075002" n="0075002"/>，求無上菩
<lb ed="ZW" n="0075a12"/>提，亦云三世捨身命<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075003" n="0075003"/>，求菩提道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075004" n="0075004"/>，亦云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075005" n="0075005"/>三大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075006" n="0075006"/>阿僧
<lb ed="ZW" n="0075a13"/>衹劫捨身命，求菩提道。此皆爲迷，說於因地，非
<lb ed="ZW" n="0075a14"/>爲悟者，頓持此經。若約悟人，觀三世空，卽是三
<lb ed="ZW" n="0075a15"/>時捨身命，初日分是過去世，後日分是未來世，中
<lb ed="ZW" n="0075a16"/>日分是現在世，雖作三世觀，亦不及常見自性義。
<lb ed="ZW" n="0075a17"/>曰：三世自空，何假於觀？常見自性者，卽常見
<lb ed="ZW" n="0075a18"/>佛。經云：「瞻仰尊顏，目不暫舍」。此卽是信心
<lb ed="ZW" n="0075a19"/>不逆。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a2001">書寫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a2003" cb:place="inline">了了見性，目之爲書；開示於人，故名
<lb ed="ZW" n="0075a21"/>爲寫。衆生得悟，記之於心，念念時中更無妄失，
<lb ed="ZW" n="0075a22"/>故名書寫。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0076a" n="0076a"/>
<lb ed="ZW" n="0076a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a0101">受持。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a0103" cb:place="inline">萬法在性，名之爲受；法淸淨故，目之
<lb ed="ZW" n="0076a02"/>爲持；故名受持。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a0301">讀誦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a0303" cb:place="inline">在心曰讀，在口曰誦，心口相應，故名
<lb ed="ZW" n="0076a04"/>讀誦。</p>
<lb ed="ZW" n="0076a05"/><p xml:id="pZW09p0076a0501">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0076a06"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0076a0601"><l>衆生與<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076001" n="0076001"/>壽者，</l><l>蘊上假虛名。</l>
<lb ed="ZW" n="0076a07"/><l>如龜毛不實，</l><l>似兔角無形。</l>
<lb ed="ZW" n="0076a08"/><l>捨身猶妄識，</l><l>施命爲迷情。</l>
<lb ed="ZW" n="0076a09"/><l>詳論福比智，</l><l>不及受持經。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0076a10"/>
<lb ed="ZW" n="0076a11"/><p xml:id="pZW09p0076a1101">大乘之人，色空俱遣，不著二邊。二邊旣無，
<lb ed="ZW" n="0076a12"/>中道何立？一切不拘、不染，萬境卽是大乘。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a1301">最上乘者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a1305" cb:place="inline">無遣可遣，亦不言無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076002" n="0076002"/>遣，亦不言拘
<lb ed="ZW" n="0076a14"/>與不拘，言語道斷，心行處滅，此名最上乘。大
<lb ed="ZW" n="0076a15"/>乘，是菩薩所行之路<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076003" n="0076003"/>。最上乘者，卽是諸佛位地。</p>
<lb ed="ZW" n="0076a16"/><p xml:id="pZW09p0076a1601">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0076a17"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0076a1701"><l>所作皆依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076004" n="0076004"/>性，</l><l>修成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076005" n="0076005"/>功德林。</l>
<lb ed="ZW" n="0076a18"/><l>終無趣寂意，</l><l>唯有濟群心。</l>
<lb ed="ZW" n="0076a19"/><l>行悲悲廣大，</l><l>用智智慧深。</l>
<lb ed="ZW" n="0076a20"/><l>利他兼自利，</l><l>小聖詎堪任。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a21"/>
<lb ed="ZW" n="0076a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a2201">荷擔如來阿耨菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a2209" cb:place="inline">卽是大乘之人，擔者是荷
<lb ed="ZW" n="0076a23"/>負之義也。依法修行卽名荷擔。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0077a" n="0077a"/>
<lb ed="ZW" n="0077a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a0101">樂小法者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a0105" cb:place="inline">卽是二乘之人，故說著我見、人
<lb ed="ZW" n="0077a02"/>見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a0301">是人先世罪業，應墮惡道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a0311" cb:place="inline">此人前世有罪，合
<lb ed="ZW" n="0077a04"/>墮惡道，今世持經。時有人語曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077001" n="0077001"/>：汝前旣作了如許
<lb ed="ZW" n="0077a05"/>重罪，今時持經，有何所益？持經之次，被人輕賤
<lb ed="ZW" n="0077a06"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0077002" n="0077002"/>。持經之人不聽是語已，貪經故，不聽餘聲。此人
<lb ed="ZW" n="0077a07"/>雖有重罪，其罪消滅。更一釋，前心起妄，合結罪
<lb ed="ZW" n="0077a08"/>業，後心覺悔，輕賤前心，卽業結不成，故云消
<lb ed="ZW" n="0077a09"/>滅。此人不久當得菩提。</p>
<lb ed="ZW" n="0077a10"/><p xml:id="pZW09p0077a1001">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0077a11"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0077a1101"><l>先身有報障，</l><l>今日受持經。</l>
<lb ed="ZW" n="0077a12"/><l>暫被人輕賤，</l><l>重罪轉爲輕。</l>
<lb ed="ZW" n="0077a13"/><l>若了依他起，</l><l>能除執計情。</l>
<lb ed="ZW" n="0077a14"/><l>常依般若觀，</l><l>何慮不圓成。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0077a15"/>
<lb ed="ZW" n="0077a16"/><p xml:id="pZW09p0077a1601">次下如來說因地修行，已曾供養無量億佛，雖
<lb ed="ZW" n="0077a17"/>卽如是，不如有人於末劫世中得悟者，如來於過去
<lb ed="ZW" n="0077a18"/>劫中供養功德百分不及末劫時修行之一分功德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a1901">狐疑不信。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a1905" cb:place="inline">二乘之人，惠目不開，不見如來平
<lb ed="ZW" n="0077a20"/>等之性，不信一切衆生本來是佛，不信生死與涅槃
<lb ed="ZW" n="0077a21"/>等，不信煩惱卽菩提一相，不信無持無犯，乃至不
<lb ed="ZW" n="0077a22"/>信男子女人同於一相，亦不信一切衆生是一切諸
<lb ed="ZW" n="0077a23"/>佛，爲小乘之人無目，不見無二之法，諸佛慈悲恐
<lb ed="ZW" n="0077a24"/>墮二乘凡夫，故不具說，須看諸經。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a2501">云何應住？云何降伏其心？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a2511" cb:place="inline">空生爲後代衆生重
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0078a" n="0078a"/>
<lb ed="ZW" n="0078a01"/>更問佛，佛答：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a0201">當生如是心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a0206" cb:place="inline">釋還是前四生義，如者，是空之
<lb ed="ZW" n="0078a03"/>異名，爲衆生執色，佛卽說空，是爲衆生治病爾！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a0401">我應滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078001" n="0078001"/>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a0409" cb:place="inline">衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078002" n="0078002"/>生卽是妄念，意欲滅
<lb ed="ZW" n="0078a05"/>妄念，意欲滅妄取眞，爲衆生執妄故滅，衆生隨佛
<lb ed="ZW" n="0078a06"/>語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078003" n="0078003"/>，遂卽滅之，旣得滅已，卽云我無妄想。經云
<lb ed="ZW" n="0078a07"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0078004" n="0078004"/>：滅度一切衆生已。釋曰：如此之語並敎初心，故
<lb ed="ZW" n="0078a08"/>令滅妄歸眞。而無有一衆生實滅度者。此是菩薩第
<lb ed="ZW" n="0078a09"/>一義空，見一切衆生本來涅槃，無衆生相。下文
<lb ed="ZW" n="0078a10"/>云：若菩薩有我相、人相卽非菩薩。</p>
<lb ed="ZW" n="0078a11"/><p xml:id="pZW09p0078a1101">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0078a12"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0078a1201"><l>空生重請問，</l><l>無心自爲身。</l>
<lb ed="ZW" n="0078a13"/><l>欲發菩提者，</l><l>當了現前因。</l>
<lb ed="ZW" n="0078a14"/><l>行悲疑似妄，</l><l>用智乃爲眞。</l>
<lb ed="ZW" n="0078a15"/><l>度生權用我，</l><l>證理卽無人。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a16"/>
<lb ed="ZW" n="0078a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a1701">燃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078005" n="0078005"/>燈佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a1704" cb:place="inline">智惠性是，借燈爲喩，智惠光照無
<lb ed="ZW" n="0078a18"/>餘世界，故號燃燈。佛問空生：汝謂如來於智惠
<lb ed="ZW" n="0078a19"/>中，有法得菩提不？空生答：佛於智惠中，無有法
<lb ed="ZW" n="0078a20"/>得菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a2101">佛言：如是如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a2107" cb:place="inline">智惠卽是一切法，不可以法
<lb ed="ZW" n="0078a22"/>得故，無有法得菩提。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a23"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0079a" n="0079a"/>
<lb ed="ZW" n="0079a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a0101">實無有法，如來得阿耨菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a0112" cb:place="inline">此卽是受記義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079001" n="0079001"/>，
<lb ed="ZW" n="0079a02"/>若離智惠，別有法可得，卽是虛妄，如何得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079002" n="0079002"/>受記？
<lb ed="ZW" n="0079a03"/>經云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a0401">若有法如來得阿耨菩提者，燃燈佛則不與我受
<lb ed="ZW" n="0079a05"/>記。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a0502" cb:place="inline">釋曰：若有法得菩提，卽是人法俱存，旣有人
<lb ed="ZW" n="0079a06"/>法，卽同凡夫，如何得受記耶？無記可記是名受
<lb ed="ZW" n="0079a07"/>記。</p>
<lb ed="ZW" n="0079a08"/><p xml:id="pZW09p0079a0801">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0079a09"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0079a0901"><l>人與法相持，</l><l>二相本來如。</l>
<lb ed="ZW" n="0079a10"/><l>法空人似妄，</l><l>人空法亦祛。</l>
<lb ed="ZW" n="0079a11"/><l>人法兩俱實，</l><l>受記可非虛。</l>
<lb ed="ZW" n="0079a12"/><l>一切皆如幻，</l><l>誰言得有無。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a13"/>
<lb ed="ZW" n="0079a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a1401">如來者卽諸法如義。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a1409" cb:place="inline">釋曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079003" n="0079003"/>：見一切法本來不
<lb ed="ZW" n="0079a15"/>生，卽是如義，如義卽如來。勝天王經云：衆生如
<lb ed="ZW" n="0079a16"/>如，佛亦如如，無一無二。淨名云：一切法皆如
<lb ed="ZW" n="0079a17"/>也，衆聖賢亦如也，夫如者，不二不異。諸法若
<lb ed="ZW" n="0079a18"/>生，卽有一有二，旣有一二，何得不異？祗是諸法
<lb ed="ZW" n="0079a19"/>空相，卽無有異。金剛三昧經云：相性如如無所
<lb ed="ZW" n="0079a20"/>動。以要言之，因緣若是有，諸法應不如；因緣旣
<lb ed="ZW" n="0079a21"/>本空，諸法自然如。故知諸法卽如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079004" n="0079004"/>義。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a2201">是故如來說一切法，皆是佛法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a2213" cb:place="inline">釋曰：一切法
<lb ed="ZW" n="0079a23"/>若生，卽非佛法。一切法本來不生，云何不是佛
<lb ed="ZW" n="0079a24"/>法？法
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0080a" n="0080a"/>
<lb ed="ZW" n="0080a01"/>若有佛卽有生，佛旣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080001" n="0080001"/>無生，法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080002" n="0080002"/>何生耳？下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0080a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a0201">所言一切法者，卽非一切法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a0212" cb:place="inline">釋曰：諸法若
<lb ed="ZW" n="0080a03"/>生，卽有名字，名字依名而呼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080003" n="0080003"/>，故名一切法。今明
<lb ed="ZW" n="0080a04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0080004" n="0080004"/>諸法本來不生，何有名字？名字與法，二俱空故，
<lb ed="ZW" n="0080a05"/>故言卽非一切法。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0080a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a0601">是名一切法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a0606" cb:place="inline">了諸法空，本無一切法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080005" n="0080005"/>，是故名
<lb ed="ZW" n="0080a07"/>一切法。涅槃第十四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080006" n="0080006"/>卷云：佛卽是法，法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080007" n="0080007"/>卽是
<lb ed="ZW" n="0080a08"/>佛，故知一切法本來不生，佛亦不生。法華經云：
<lb ed="ZW" n="0080a09"/>諸法從本來，常自寂滅相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0080a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a1001">我當滅度無量衆生，則不名菩薩。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a1014" cb:place="inline">釋曰：衆生
<lb ed="ZW" n="0080a11"/>卽是妄想，亦名煩惱。若有妄想煩惱，卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080008" n="0080008"/>同外道，
<lb ed="ZW" n="0080a12"/>滅色歸空，不了色性自空。起心滅妄，如此見者，
<lb ed="ZW" n="0080a13"/>卽非菩薩。淨名經云：色性自空，非色滅空。見衆
<lb ed="ZW" n="0080a14"/>生者，如人食莨菪子，空眼見針花，空中無針，病
<lb ed="ZW" n="0080a15"/>眼妄見，如此之人，同凡夫外道，蓋不可言，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080009" n="0080009"/>言
<lb ed="ZW" n="0080a16"/>不名菩薩。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0080a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a1701">無有法名爲菩薩。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a1708" cb:place="inline">釋曰：一切空寂，本來不
<lb ed="ZW" n="0080a18"/>生，不見生死，不見涅槃，不見煩惱，不見一切
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0081a" n="0081a"/>
<lb ed="ZW" n="0081a01"/>法，是名見法。正見之時無可見，卽是菩薩，故云
<lb ed="ZW" n="0081a02"/>無有法，名爲菩薩。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a0301">若菩薩通達無我法者，如來說名眞是菩薩。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a0318" cb:place="inline">釋
<lb ed="ZW" n="0081a04"/>曰：一切諸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081001" n="0081001"/>皆無自性。各各不能自名，故說無
<lb ed="ZW" n="0081a05"/>我，諸法若生，卽有我相，法旣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081002" n="0081002"/>不生，誰言有我，
<lb ed="ZW" n="0081a06"/>了無我者卽是通達。次明五眼，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a0701">肉眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a0703" cb:place="inline">釋曰：見色空寂，名爲肉眼，此爲初
<lb ed="ZW" n="0081a08"/>心，先用肉眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a0901">天眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a0903" cb:place="inline">前旣見色性本空，一切皆無，有一切
<lb ed="ZW" n="0081a10"/>法，能有者，旣若如是，一切法平等，卽是天眼所
<lb ed="ZW" n="0081a11"/>見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a1201">惠眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a1203" cb:place="inline">前旣見一切平等，卽無二相，卽無分
<lb ed="ZW" n="0081a13"/>別。思益經云：惠眼見無物可見，故名惠眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a1401">法眼。見世間無世間，見一切法無一切法，見
<lb ed="ZW" n="0081a15"/>一切相無一切相，見世間法是出世間法，此是法
<lb ed="ZW" n="0081a16"/>眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a1701">佛眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a1703" cb:place="inline">見一切法，本來不動不生，無取無舍，
<lb ed="ZW" n="0081a18"/>如是見者名爲佛眼。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081003" n="0081003"/>五眼者，無論凡聖共同有
<lb ed="ZW" n="0081a19"/>之。在聖名爲五眼，在凡名爲五無明，亦名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081004" n="0081004"/>五十
<lb ed="ZW" n="0081a20"/>惡，亦名五無間。</p>
<lb ed="ZW" n="0081a21"/><p xml:id="pZW09p0081a2101">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0081a22"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0081a2201"><l>天眼通非礙，</l><l>肉眼礙非通。</l>
<lb ed="ZW" n="0081a23"/><l>法眼惟觀俗，</l><l>惠眼直緣空。</l>
<lb ed="ZW" n="0081a24"/><l>佛眼如千日，</l><l>照異體還同。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0082a" n="0082a"/>
<lb ed="ZW" n="0082a01"/><l>圓明法界內，</l><l>無處不鑒容。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a02"/>
<lb ed="ZW" n="0082a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0301">爾所國土中。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0306" cb:place="inline">眼耳鼻舌身意，乃至心有起處，
<lb ed="ZW" n="0082a04"/>皆是國土。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0501">所有衆生者，</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0506" cb:place="inline">卽是妄念也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0601">若干種心，如來悉知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0609" cb:place="inline">如來者，卽是本心，一
<lb ed="ZW" n="0082a07"/>切妄念皆從本心而生，何得不知？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0801">如來說諸心皆爲非心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0810" cb:place="inline">妄從本心起而起，此是
<lb ed="ZW" n="0082a09"/>主客之心，本心是主，妄心是客，不可將客爲主
<lb ed="ZW" n="0082a10"/>人，不可將郞主以爲奴，不可爲奴以爲郞主，不可
<lb ed="ZW" n="0082a11"/>將賊爲子，如此說者，皆約五陰而論，約化用之
<lb ed="ZW" n="0082a12"/>處，辯其是非，定其宗旨，分拆邪正，揀練假眞，
<lb ed="ZW" n="0082a13"/>恐學者徒然，故作是說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a1401">是名爲心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a1405" cb:place="inline">見妄念不生本無，妄念卽是本心，
<lb ed="ZW" n="0082a15"/>故言是名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082001" n="0082001"/>爲心，卽是菩薩心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082002" n="0082002"/>，亦名涅槃心，亦名
<lb ed="ZW" n="0082a16"/>道心，亦名佛心，亦名菩薩心，微上語。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a1701">所以者何？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a1705" cb:place="inline">答：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a1706" cb:place="inline">過去心不可得，現在心不可
<lb ed="ZW" n="0082a18"/>得，未來心不可得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a1808" cb:place="inline">釋曰：說了名過去，今語名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082003" n="0082003"/>現
<lb ed="ZW" n="0082a19"/>在，未語名未來，說此三身者，爲約五陰身，若推
<lb ed="ZW" n="0082a20"/>五陰空，卽無過去、未來、現在等心，故言三心不
<lb ed="ZW" n="0082a21"/>可得。</p>
<lb ed="ZW" n="0082a22"/><p xml:id="pZW09p0082a2201">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0082a23"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0082a2301"><l>依他一念起，</l><l>俱爲妄所行。</l>
<lb ed="ZW" n="0082a24"/><l>便分六十二，</l><l>九百亂縱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082004" n="0082004"/>橫。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0083a" n="0083a"/>
<lb ed="ZW" n="0083a01"/><l>過去滅已滅，</l><l>當來生不生。</l>
<lb ed="ZW" n="0083a02"/><l>常作如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083001" n="0083001"/>此觀，</l><l>眞妄坦然平。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a03"/>
<lb ed="ZW" n="0083a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a0401">以福得無故，如來說得福德多。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a0413" cb:place="inline">此是無心破有
<lb ed="ZW" n="0083a05"/>心，爲凡夫起心受福，起心作福，此是妄心，故云
<lb ed="ZW" n="0083a06"/>無福。若了人法二空，心卽不起，心若不起，卽無
<lb ed="ZW" n="0083a07"/>心作福，亦無心受福，無心卽是佛。故云得福德
<lb ed="ZW" n="0083a08"/>多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a0901">如來說具足色身，卽非具足色身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a0914" cb:place="inline">釋曰：如來
<lb ed="ZW" n="0083a10"/>色身具足三十二相，身長丈六，紫磨金色。佛問空
<lb ed="ZW" n="0083a11"/>生：此身如來是不？答：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a1201">不也世尊，如來不應以色身見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a1213" cb:place="inline">此是色身，非
<lb ed="ZW" n="0083a13"/>是如來；如來無相，色身有形；如來無生，色身有
<lb ed="ZW" n="0083a14"/>生；如來無滅，色身有滅，所以我不將色身以爲如
<lb ed="ZW" n="0083a15"/>來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a1601">如來說色身非是色身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a1610" cb:place="inline">此色身者是推方便，應
<lb ed="ZW" n="0083a17"/>化是方便之身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083002" n="0083002"/>，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a1801">是名具足色身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a1807" cb:place="inline">卽是妙色之身，妙色之身卽是
<lb ed="ZW" n="0083a19"/>如來，如來者卽是法身，法身能合萬法，不生不
<lb ed="ZW" n="0083a20"/>滅，不去不來，故云是名具足色身。</p>
<lb ed="ZW" n="0083a21"/><p xml:id="pZW09p0083a2101">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0083a22"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0083a2201"><l>八十隨形好，</l><l>相分三十二。</l>
<lb ed="ZW" n="0083a23"/><l>應報<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083003" n="0083003"/>萬般身，</l><l>理中非一異。</l>
<lb ed="ZW" n="0083a24"/><l>人法兩俱遣，</l><l>色身齊一棄。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0084a" n="0084a"/>
<lb ed="ZW" n="0084a01"/><l>所以證菩提，</l><l>實由諸相離。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a02"/>
<lb ed="ZW" n="0084a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0084a0301">若人言如來有說法，卽爲謗佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0084a0313" cb:place="inline">釋曰：佛身者
<lb ed="ZW" n="0084a04"/>卽法身也，法身作何形相，而言有說，故知如來無
<lb ed="ZW" n="0084a05"/>所說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0084a0601">無法可說是名說法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0084a0609" cb:place="inline">釋曰：若對五陰色身卽有
<lb ed="ZW" n="0084a07"/>所說，若了色是空，空中無說。若對法身，法身具
<lb ed="ZW" n="0084a08"/>合萬法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084001" n="0084001"/>，是名說法。更有一釋，約世諦而言，爲色
<lb ed="ZW" n="0084a09"/>身是妄，說亦是妄，空有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084002" n="0084002"/>名故云是說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084003" n="0084003"/>法。更有一
<lb ed="ZW" n="0084a10"/>釋，若約化境，卽是化身說法。若約理而言，卽是
<lb ed="ZW" n="0084a11"/>法身說法。法佛說法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084004" n="0084004"/>，惟佛與佛乃能知之。非諸二
<lb ed="ZW" n="0084a12"/>乘凡夫之所能解，已下可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0084a1301">是法平等，無有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084005" n="0084005"/>高下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084006" n="0084006"/>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0084a1309" cb:place="inline">二乘之人爲佛是高，
<lb ed="ZW" n="0084a14"/>衆生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084007" n="0084007"/>是下，此是妄識分別，依識而解，菩薩了人法
<lb ed="ZW" n="0084a15"/>空，本來無妄識，無所分別，卽一切法平等，無有
<lb ed="ZW" n="0084a16"/>高下。二乘無目，不見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084008" n="0084008"/>自心，自生高下想，爲涅槃
<lb ed="ZW" n="0084a17"/>是高，生死爲下，菩提是高，煩惱是下。一切萬
<lb ed="ZW" n="0084a18"/>法，實無高下，人心自有高下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084009" n="0084009"/>相，是故<name role="" type="person">螺髻梵王</name>
<lb ed="ZW" n="0084a19"/>言：人者心有高下，不依佛惠。二乘之人，亦復如
<lb ed="ZW" n="0084a20"/>是，心有高下，不依正法，故見有高下。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0085a" n="0085a"/>
<lb ed="ZW" n="0085a01"/><p xml:id="pZW09p0085a0101">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0085a02"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0085a0201"><l>水陸同眞際，</l><l>飛行體一如。</l>
<lb ed="ZW" n="0085a03"/><l>理中何彼此，</l><l>法上豈親疏。</l>
<lb ed="ZW" n="0085a04"/><l>自他分別遣，</l><l>高下執情除。</l>
<lb ed="ZW" n="0085a05"/><l>了知平等性，</l><l>咸共入無餘。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a06"/>
<lb ed="ZW" n="0085a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0085a0701">修一切善法卽得菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0085a0710" cb:place="inline">卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085001" n="0085001"/>是般若波羅蜜法，卽
<lb ed="ZW" n="0085a08"/>是菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085002" n="0085002"/>。下文云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085003" n="0085003"/>：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0085a0901">所言善法者，如來說非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085004" n="0085004"/>善<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085005" n="0085005"/>法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0085a0912" cb:place="inline">釋曰：非者云
<lb ed="ZW" n="0085a10"/>空了人法二空，卽無惡無善，旣不作惡，卽無地
<lb ed="ZW" n="0085a11"/>獄。若不修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085006" n="0085006"/>善，卽無天堂。能如是知，卽不被二境
<lb ed="ZW" n="0085a12"/>所攝，卽無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085007" n="0085007"/>所拘，卽是菩提之路。故下文云：是名
<lb ed="ZW" n="0085a13"/>善法。次下較量更無別<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085008" n="0085008"/>義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0085a1401">實無衆生如來度者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0085a1409" cb:place="inline">釋曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085009" n="0085009"/>：衆生者，祗是汝
<lb ed="ZW" n="0085a15"/>心，妄想分別；種種顚倒，卽是衆生；佛出於世，
<lb ed="ZW" n="0085a16"/>祗汝妄心。思益經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085010" n="0085010"/>云：佛出於世，爲度妄想。爾
<lb ed="ZW" n="0085a17"/>不了人法二空，爲定有如是煩惱衆生可度。若了人
<lb ed="ZW" n="0085a18"/>法二空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085011" n="0085011"/>，卽無妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086001" n="0086001"/>衆生可度。如是度者，卽名眞
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0086a" n="0086a"/>
<lb ed="ZW" n="0086a01"/>度。若度外衆生，卽合總度盡，云何卽今有如許<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086002" n="0086002"/>衆
<lb ed="ZW" n="0086a02"/>生受流浪生死？故經云：迷卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086003" n="0086003"/>衆生，悟卽是佛。佛
<lb ed="ZW" n="0086a03"/>出於世，敎示人：自製六根，降斷三毒，舍貪嗔
<lb ed="ZW" n="0086a04"/>癡。凡夫用佛語，如此等事漸漸輕微，卽是度衆
<lb ed="ZW" n="0086a05"/>生，若證眞空之理，實無可度。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0086a0601">若有衆生如來度者，如來卽有我、人、衆生、
<lb ed="ZW" n="0086a07"/>壽者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0086a0703" cb:place="inline">釋曰：如來若有形相，卽可言：如來度衆
<lb ed="ZW" n="0086a08"/>生。如來旣無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086004" n="0086004"/>貌，誰見度衆生？衆生無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086005" n="0086005"/>形相，
<lb ed="ZW" n="0086a09"/>佛亦無形，二俱無相，不可以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086006" n="0086006"/>無相度無相。下文
<lb ed="ZW" n="0086a10"/>云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0086a1101">如來說有我者，則非有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086007" n="0086007"/>我，而凡夫之人以爲
<lb ed="ZW" n="0086a12"/>有我。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0086a1203" cb:place="inline">釋曰：二乘、凡夫，執有我相，所以離生死
<lb ed="ZW" n="0086a13"/>而求涅槃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086008" n="0086008"/>，舍煩惱而求菩提，舍一邊，取一邊，故
<lb ed="ZW" n="0086a14"/>名凡夫。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0086a1501">凡夫者，如來說則非凡夫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0086a1511" cb:place="inline">釋曰：凡夫亦空，
<lb ed="ZW" n="0086a16"/>迷者妄執。但無執心，一切淸淨。轉輪聖王乃是西
<lb ed="ZW" n="0086a17"/>國天子，亦有三十二相，佛亦有三十二相，如何分
<lb ed="ZW" n="0086a18"/>別？佛恐衆生不能分別，故作是問。空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086009" n="0086009"/>生解空第
<lb ed="ZW" n="0086a19"/>一，佛所以將如來名字相，或故問汝：以三十二相
<lb ed="ZW" n="0086a20"/>觀如來不？須菩提果然執相而答：</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0087a" n="0087a"/>
<lb ed="ZW" n="0087a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a0101">如是如是，以三十二相觀如來。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a0113" cb:place="inline">佛卽問道：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a0201">若以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087001" n="0087001"/>三十二相觀如來者，轉輪聖王則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087002" n="0087002"/>是如
<lb ed="ZW" n="0087a03"/>來。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a0302" cb:place="inline">空生忽悟：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a0401">如我解佛所說義，不應以三十二相觀如來。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a0418" cb:place="inline">釋
<lb ed="ZW" n="0087a05"/>曰：三十二相卽是色身，亦是相貌；如來無色，亦
<lb ed="ZW" n="0087a06"/>無相貌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087003" n="0087003"/>，不可將相貌以爲如來，亦不可將音聲以爲
<lb ed="ZW" n="0087a07"/>如來，若以音聲爲如來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087004" n="0087004"/>者，風聲、水聲、鳥聲、獸
<lb ed="ZW" n="0087a08"/>聲，則合是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087005" n="0087005"/>如來。如來無色無聲，是故偈云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087006" n="0087006"/>：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a09"/>
<lb ed="ZW" n="0087a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a1001">若以色見我，以音聲求我。是人行邪道，不能
<lb ed="ZW" n="0087a11"/>見如來。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a1104" cb:place="inline">釋曰：我者是自性之義，是名眞我。音者
<lb ed="ZW" n="0087a12"/>是靈之別名，亦名神靈。離此而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087007" n="0087007"/>求，皆落邪道。色
<lb ed="ZW" n="0087a13"/>亦是苗，聲亦是苗。末法時中，所有修學者，皆認
<lb ed="ZW" n="0087a14"/>相及認音聲者，多如是之人，盡不契眞理。</p>
<lb ed="ZW" n="0087a15"/><p xml:id="pZW09p0087a1501">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0087a16"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0087a1601"><l>涅槃含四德，</l><l>唯我契眞常。</l>
<lb ed="ZW" n="0087a17"/><l>音名八自在，</l><l>獨一最靈長。</l>
<lb ed="ZW" n="0087a18"/><l>非色非聲相，</l><l>心識豈能量。</l>
<lb ed="ZW" n="0087a19"/><l>看時不可見，</l><l>悟理卽形彰。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a20"/>
<lb ed="ZW" n="0087a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a2101">莫作是念。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a2105" cb:place="inline">佛恐空生落斷滅見，故示合離兩
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0088a" n="0088a"/>
<lb ed="ZW" n="0088a01"/>邊。前旣云：觀如來不得以具足相觀。今又恐空生
<lb ed="ZW" n="0088a02"/>執著不作具足相，故道：莫作是念，如來不以具足
<lb ed="ZW" n="0088a03"/>相故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088001" n="0088001"/>，得阿耨菩提。又向空生道：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a0401">如若作是念發菩提者，說諸法斷滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a0415" cb:place="inline">釋曰：若
<lb ed="ZW" n="0088a05"/>作有相觀，卽是一邊見；若作無相觀，亦是一邊
<lb ed="ZW" n="0088a06"/>見；若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088002" n="0088002"/>作有無觀，卽是斷滅法。下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a0701">於法不說斷滅相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a0708" cb:place="inline">釋曰：眞如法性，非是有
<lb ed="ZW" n="0088a08"/>無；眞如之心，湛然不動。觀與不觀，皆是起作；
<lb ed="ZW" n="0088a09"/>起作之心，元是生滅，故言莫作是念。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a1001">若復有人，知一切法無我，得成於忍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a1015" cb:place="inline">釋曰：
<lb ed="ZW" n="0088a11"/>一切萬法，本來不生，誰言有我、無我？如是見
<lb ed="ZW" n="0088a12"/>者，卽名爲忍，忍卽無生忍。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a1301">此菩薩勝前菩薩所得功德。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a1312" cb:place="inline">釋曰：如是見者，
<lb ed="ZW" n="0088a14"/>勝七寶布施功德。</p>
<lb ed="ZW" n="0088a15"/><p xml:id="pZW09p0088a1501">讚曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0088a16"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0088a1601"><l>施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088003" n="0088003"/>寶如沙數，</l><l>唯成有漏因。</l>
<lb ed="ZW" n="0088a17"/><l>不如無我觀，</l><l>了妄乃名眞。</l>
<lb ed="ZW" n="0088a18"/><l>欲證無生忍，</l><l>要假離情<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088004" n="0088004"/>塵。</l>
<lb ed="ZW" n="0088a19"/><l>常依二空理，</l><l>當證法王身。</l></lg></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a20"/>
<lb ed="ZW" n="0088a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a2101">不受福德。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a2105" cb:place="inline">見身相是有，卽受福德。身尙自
<lb ed="ZW" n="0088a22"/>無，敎誰受福德？次明法身，亦辯如來之義。世間
<lb ed="ZW" n="0088a23"/>之人，皆云：如來行住坐臥，此是邪見。行住坐臥
<lb ed="ZW" n="0088a24"/>者，非是如來，如來無形無相，不可言行住坐臥是
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0089a" n="0089a"/>
<lb ed="ZW" n="0089a01"/>如來。如來者，不來不去，卽是如來。故經云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a0201">無所從來，亦無所去，故名如來。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a0213" cb:place="inline">釋曰：佛性
<lb ed="ZW" n="0089a03"/>無生，故名無來；自性不滅，故云無去；不生不
<lb ed="ZW" n="0089a04"/>滅，卽是如來。若言行住坐臥者是如來，卽屬生
<lb ed="ZW" n="0089a05"/>滅，云何名佛？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a0601">微塵者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a0604" cb:place="inline">卽是妄心之異名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a0701">世界者，</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a0704" cb:place="inline">卽身之別字，此身乃是妄心之所成
<lb ed="ZW" n="0089a08"/>立。若身是有，乃至心有者，則是一合相，身心俱
<lb ed="ZW" n="0089a09"/>無，將何爲一合相？故云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a1001">則非一合相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a1006" cb:place="inline">下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a1101">一合相者，則不可說。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a1109" cb:place="inline">釋曰：夫言一合者，無
<lb ed="ZW" n="0089a12"/>一可一，無合可合，萬法無名，更有何可說？下文
<lb ed="ZW" n="0089a13"/>云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a1401">但凡夫之人，貪著其事。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a1410" cb:place="inline">釋曰：若見有一事，
<lb ed="ZW" n="0089a15"/>卽不名一合相，卽有差別。若有差別，卽有生死，
<lb ed="ZW" n="0089a16"/>以有生死，故號凡夫。次牒見：前一牒是聲聞，次
<lb ed="ZW" n="0089a17"/>一牒是緣覺，下一牒是大乘修學之人。應作如是
<lb ed="ZW" n="0089a18"/>知，莫取前二種見，此見著二邊，後見不屬有無。
<lb ed="ZW" n="0089a19"/>下文云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a2001">應如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089001" n="0089001"/>知、如是見、如是信解，不生法相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a2101">釋曰：但不作有見，不作無見，卽不住法相。下文
<lb ed="ZW" n="0089a22"/>云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089002" n="0089002"/>：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a2301">所言法相者，如來說：卽非法相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a2313" cb:place="inline">釋曰：一切
<lb ed="ZW" n="0089a24"/>法尙自空無，何況有相？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a2501">是名法相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a2505" cb:place="inline">了法及相，二俱空故，卽是法相。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0090a" n="0090a"/>
<lb ed="ZW" n="0090a01"/>一切諸法，本自如如，無有動相。爲衆生說如是
<lb ed="ZW" n="0090a02"/>法，卽是正說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a0301">不取於相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a0305" cb:place="inline">無相可取，非是起心，若有心不
<lb ed="ZW" n="0090a04"/>取，還是有取。不取者，本來無心，故云不取於
<lb ed="ZW" n="0090a05"/>相。相亦是空，心亦是空，無心復無相，有何可
<lb ed="ZW" n="0090a06"/>取？故云耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a0701">一切有爲法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a0706" cb:place="inline">但是世間有情，靑、黃、赤、
<lb ed="ZW" n="0090a08"/>白，皆是有爲；起心、不起心，亦是有爲。若是作
<lb ed="ZW" n="0090a09"/>相，卽有爲；言我不作不取，亦是有爲。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a1001">如夢幻泡影。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a1006" cb:place="inline">卽今妻子、兒女、父母、姊妹、
<lb ed="ZW" n="0090a11"/>兄弟、車馬、錢財、金銀、瑠璃，乃至自身高貴、
<lb ed="ZW" n="0090a12"/>聰明、智惠皆是夢相見。譬如夢中得富貴，種種寶
<lb ed="ZW" n="0090a13"/>物、宅舍，及其覺後，一物亦無。卽今現世，亦復
<lb ed="ZW" n="0090a14"/>如是，迷時三界有，悟罷十方空。如今見有者，如
<lb ed="ZW" n="0090a15"/>水上泡，如癡兒見水泡，爲言是寶珠。現在身卽是
<lb ed="ZW" n="0090a16"/>影，無有眞實，名之爲影。幻者，是不定之意。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a1701">如露亦如電。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a1706" cb:place="inline">一切有爲法，如草頂露，須臾卽
<lb ed="ZW" n="0090a18"/>消；如雲中電，須臾卽滅。以要言之，祗是觀五蘊
<lb ed="ZW" n="0090a19"/>空：觀色如夢，觀受如泡，觀想如影，觀行如露，
<lb ed="ZW" n="0090a20"/>觀識如電。此五種觀，亦是幻化，化未有是實。若
<lb ed="ZW" n="0090a21"/>爲初心，要用是觀，盡其觀已，究竟無觀。下文
<lb ed="ZW" n="0090a22"/>云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a2301">應作如是觀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090001" n="0090001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a2401">讚曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090002" n="0090002"/>：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0091a" n="0091a"/>
<lb ed="ZW" n="0091a01"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0091a0101"><l>如星翳燈幻，</l><l>皆爲喩無常。</l>
<lb ed="ZW" n="0091a02"/><l>漏識修因果，</l><l>誰能得久長<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091001" n="0091001"/>。</l>
<lb ed="ZW" n="0091a03"/><l>危脆同泡露，</l><l>如雲影電光。</l>
<lb ed="ZW" n="0091a04"/><l>饒經八萬劫，</l><l>終竟落空亡。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0091a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a0501">經曰：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a0503" cb:place="inline">佛說是經已。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a0508" cb:place="inline">今則不然，佛說是空已。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a0601">長老須菩提及諸比丘、比丘尼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a0613" cb:place="inline">釋曰：須菩提
<lb ed="ZW" n="0091a07"/>是空義，從本已來，未曾暫有，故名長老。比丘
<lb ed="ZW" n="0091a08"/>者，此名自性無惡。比丘尼者，此名自性空。如是
<lb ed="ZW" n="0091a09"/>了義，卽是說經已。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1001">優婆塞、優婆夷者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1008" cb:place="inline">此是梵音，此土名信。優
<lb ed="ZW" n="0091a11"/>婆塞，名淸信；優婆夷者，此名久信。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1201">一切世間，天、人。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1207" cb:place="inline">此名淸淨行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1301">阿修羅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1304" cb:place="inline">不定心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1401">聞佛所說，皆大歡喜，信受奉行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1413" cb:place="inline">釋曰：若約
<lb ed="ZW" n="0091a15"/>事相，卽是許多聽衆，亦名同聞衆。今約理會，義
<lb ed="ZW" n="0091a16"/>卽不然。許多儘是行位，未悟之時，許多行位，及
<lb ed="ZW" n="0091a17"/>其悟了，盡同法身，故言歡喜奉行。若約事相解
<lb ed="ZW" n="0091a18"/>者，如許多人，不解歡喜，番投自歸，名爲奉行。
<lb ed="ZW" n="0091a19"/>又有人言：依法修行，名爲奉行。若如理者，如今
<lb ed="ZW" n="0091a20"/>卽不分，更有天、人、阿修羅等。若作相解，無有
<lb ed="ZW" n="0091a21"/>是處，如來設敎，皆約當身，自化自度。祗不能自
<lb ed="ZW" n="0091a22"/>悟，要須大善知識指示，然始見路。佛敎如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091002" n="0091002"/>，普
<lb ed="ZW" n="0091a23"/>願勿疑，故以記耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a24"/><p xml:id="pZW09p0091a2401">金剛經注頌勘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091003" n="0091003"/>校釋畢。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0092a" n="0092a"/>
<lb ed="ZW" n="0092a01"/><p xml:id="pZW09p0092a0101">〔錄文完〕</p></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0073001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073001">「程」，底本作「呈」，據文意改。</note>
<note n="0075001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075001">「一」，甲本自此開始。</note>
<note n="0075002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075002">「命」，甲本作「令」。</note>
<note n="0075003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075003">「命」，甲本作「令」。</note>
<note n="0075004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075004">「道」，甲本無。</note>
<note n="0075005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075005">「亦云」，甲本作「亦云道」。</note>
<note n="0075006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075006">「大」，底、甲本作「代」，據文意改。</note>
<note n="0076001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076001">「與」，底本作「與蘊」，據甲本刪。</note>
<note n="0076002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076002">「無」，甲本作「不」。</note>
<note n="0076003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076003">「路」，甲本作「行」。</note>
<note n="0076004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076004">「皆依」，甲本作「依他」。</note>
<note n="0076005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076005">「修成」，底本作「能依」，據甲本改。</note>
<note n="0077001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077001">「曰」，甲本作「者」。</note>
<note n="0077002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077002">「人輕賤」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0078001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078001">「衆生」，甲本殘缺。</note>
<note n="0078002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078002">「衆」，甲本殘缺。</note>
<note n="0078003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078003">「妄故滅，衆生隨佛語」，甲本殘缺。</note>
<note n="0078004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078004">「云」，甲本至此結束。</note>
<note n="0078005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078005">「燃」，乙本自此開始。</note>
<note n="0079001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079001">「義」，乙本無。</note>
<note n="0079002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079002">「得」，乙本無。</note>
<note n="0079003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079003">「釋曰」，乙本作「如義釋曰」。</note>
<note n="0079004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079004">「如」，乙本無。</note>
<note n="0080001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080001">「旣」，乙本作「卽」。</note>
<note n="0080002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080002">「法」，乙本無。</note>
<note n="0080003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080003">「呼」，乙本作「乎」。</note>
<note n="0080004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080004">「明」，乙本作「名」。</note>
<note n="0080005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080005">「法」，乙本無。</note>
<note n="0080006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080006">「十四」，底本作「十三」，乙本作「三十」，據《大正藏》本《大般涅槃經･聖行品第七之四》第十四卷「如來卽是法……法卽如來」改。</note>
<note n="0080007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080007">「法」，乙本無。</note>
<note n="0080008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080008">「卽」，底本作「滅卽」，據乙本刪。</note>
<note n="0080009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080009">「故」，乙本無。</note>
<note n="0081001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081001">「諸法」，底、乙本均作「法諸」，據文意改。</note>
<note n="0081002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081002">「旣」，乙本作「卽」。</note>
<note n="0081003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081003">「此」，乙本作「此是」。</note>
<note n="0081004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081004">「名」，乙本無。</note>
<note n="0082001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082001">「名」，乙本至此結束，丙本自此開始。</note>
<note n="0082002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082002">「心」，丙本無。</note>
<note n="0082003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082003">「名」，丙本無。</note>
<note n="0082004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082004">「縱」，丙本作「蹤」。</note>
<note n="0083001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083001">「作如」，丙本作「能作」。</note>
<note n="0083002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083002">「應化是方便之身」，丙本無。</note>
<note n="0083003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083003">「報」，丙本作「物」。</note>
<note n="0084001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084001">「法身，法身具合萬法」，底本殘，據丙本補。</note>
<note n="0084002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084002">「有」，丙本作「假」。</note>
<note n="0084003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084003">「名故云是說」，底本殘，據丙本補。</note>
<note n="0084004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084004">「法佛說法」，底本無，據丙本補。</note>
<note n="0084005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084005">「有」，丙本無。</note>
<note n="0084006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084006">「下」，底本殘，據丙本補。</note>
<note n="0084007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084007">「二乘之人爲佛是高，衆生」，底本殘，據丙本補。</note>
<note n="0084008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084008">「二乘無目，不見」，底本殘，據丙本補。</note>
<note n="0084009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084009">「人心自有高下」，底本殘，據丙本補。</note>
<note n="0085001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085001">「卽」，戊本自此開始。</note>
<note n="0085002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085002">「卽是般若波羅蜜法，卽是菩提」，底本殘，據丙、戊本補。</note>
<note n="0085003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085003">「下文云」，底、丙本無，據戊本補。</note>
<note n="0085004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085004">「善法者，如來說非」，戊本殘。</note>
<note n="0085005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085005">「善」，底本至此結束，以下敦研369號背爲底本。</note>
<note n="0085006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085006">「修」，底本、戊本殘，據丙本補。</note>
<note n="0085007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085007">「所攝，卽無」，底本殘，據丙本補。</note>
<note n="0085008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085008">「無別」，丙本作「別無」。</note>
<note n="0085009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085009">「釋曰」，丙本無。</note>
<note n="0085010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085010">「經」，底本無，據丙本補。</note>
<note n="0085011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085011">「空」，丙本無。</note>
<note n="0086001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086001">「想」，底本作「念」，據丙本改。</note>
<note n="0086002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086002">「許」，丙本至此結束。</note>
<note n="0086003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086003">「卽」底本作「旣」，據文意改。</note>
<note n="0086004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086004">「相」，底本作「想」，據文意改。</note>
<note n="0086005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086005">「無」，丁本自此開始。</note>
<note n="0086006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086006">「以」，底本作「如」，據丁本改。</note>
<note n="0086007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086007">「文云：如來說有我者則非有」，丁本殘。</note>
<note n="0086008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086008">「生死而求涅槃」，丁本殘。</note>
<note n="0086009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086009">「空」，丁本作「爲空」。</note>
<note n="0087001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087001">「以」，丁本無。</note>
<note n="0087002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087002">「則」，丁本作「卽」。</note>
<note n="0087003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087003">「無相貌」，底本殘，據丁本補。</note>
<note n="0087004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087004">「若以音聲爲如來」，丁本無。</note>
<note n="0087005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087005">「是」，丁本無。</note>
<note n="0087006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087006">「如來無色無聲，是故偈云」，底本殘，據丁本補。</note>
<note n="0087007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087007">「而」，丁本作「如」。</note>
<note n="0088001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088001">「故」，丁本無。</note>
<note n="0088002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088002">「若」，底本作「若不」，據丁本刪。</note>
<note n="0088003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088003">「施」，底本作「施命」，據丁本刪。</note>
<note n="0088004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088004">「情」，丁本作「貪」。</note>
<note n="0089001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089001">「是」，丁本至此結束。</note>
<note n="0089002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089002">「云」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0090001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090001">「應作如是觀」，底本字體與「注」、「釋」同，比前面「經」的字體小號。</note>
<note n="0090002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090002">「讚曰」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0091001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091001">「長」，底本作「常」，據斯4105號改。</note>
<note n="0091002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091002">「是」，底本殘，據文意補。</note>
<note n="0091003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091003">「勘」，底本作「堪」，據文意改。</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>